-Alexander Litvinenko: Russische ex-spion (voormalig kolonel Russische geheime dienst) en Poetin-criticus: op 23 november 2006 overleden aan de gevolgen van een vergiftiging met radioactief Polonium. 43 jaar.
-Anna Politkovskaja: Russische mensenrechtenjournaliste, in het bijzonder voor Tsjetsjenië: op 7 oktober 2006 doodgeschoten in de lift van haar appartementencomplex in Moskou. 48 jaar.

Zij schreef vooral over de mensenrechtenschendingen in Tsjetsjenië. Hij klaagde Poetins politiek in Tsjetsjenië aan. Op 7 oktober werd zij vermoord. Hij ging op zoek naar de daders –stelde Poetin in verdenking- en bijna 2 maanden later liet hij er zelf het leven bij.

Twee vreemd klinkende namen die bij een doorsnee Vlaming niet al te veel associaties oproepen. Twee namen die de afgelopen dagen regelmatig in het nieuws verschenen zijn. Twee personen die de wereld iets wilden duidelijk maken. Allebei een gewelddadige dood gestorven omdat ze méns wilden zijn.

Dat mens zijn, houdt iedereen wel eens bezig. Waar sta ik met mijn leven? Wat heb ik bereikt? Wat zijn mijn plannen? Wat heb ik al opgeroepen bij anderen? Hoe lever ik mijn bijdrage aan het mensdom? Waarom kom ik nu met dit politiek feit af? Ik, een Antwerpse geneeskundestudent, die in de verste verte niets te maken heeft met deze problematiek? Of wel?

Het toeval wil dat ik precies twee jaar geleden in het zesde middelbaar voor de les Latijn de opdracht kreeg om een redevoering te schrijven en te geven volgens de regels van de kunst. Alle onderdelen moesten aanwezig zijn, compleet met stijlfiguren, overredingsmiddelen en analyse zoals het hoorde in de tijd van de oude Romeinen. Het was dan wel een opdracht vanuit een Klassiek opzicht, ik besloot er een politieke en actuele redevoering van te maken. En waarom niet eens tegen de stroom in roeien? Hoe zou het voelen om eens advocaat van de duivel zijn? En welke duivel?

Het was 3 maanden geleden dat een gijzeling in een school in Beslan plaatsvond, waarbij 344 doden vielen. Het was 2 jaar geleden dat de gijzeling in een Moskous theater 170 mensenlevens eiste. Een gijzeling door Tsjetsjeense rebellen.
Al langer stelde ik me vragen bij de wandaden van Tsjetsjeense terroristen. Het waren terroristen. Waren het Tsjetsjenen? Wij Vlamingen lazen het in alle kranten: zij waren de schuldigen. Je hoorde Russische verklaringen, je zag de beelden van de slachtoffers. Maar waar hoorde je de stem van de Tsjetsjenen, een gehele bevolkingsgroep die nu opeens de stempel ‘moordenaars’ op het hoofd gedrukt kreeg? Wanneer zagen wij ooit de beelden van hún door de Russen uitgemoorde familieleden? Wisten we zelfs wel dat er al een tweede oorlog uitgebroken was? We hadden niet eens van een eerste gehoord.

Ik zou niet de kant kiezen van het Rusland dat wij kennen. Waarom niet eens de zijde van de gijzelnemers belichten en vanuit hún standpunt de oorlog benaderen? Ik wilde de mens achter de Tsjetsjeense rebel leren kennen. Met de steun van een actiegroep en de vele artikels van Politkovskaja, lukte het me een tipje van de sluier opgelicht te krijgen. De zaak was veel te ingewikkeld om helemaal uit te spitten, maar mijn redevoering was voldoende om toch iets wakker te maken bij mijn publiek van leerlingen en leerkracht.

In zijn testament schreef Litvinenko het volgende: "U kunt er misschien in slagen één man het zwijgen op te leggen, maar de schreeuw van protest, meneer Poetin, zal voor altijd in uw oren weerklinken."

Een politieke provocatie volgens Poetin, maar de schreeuw van protest groeit. Deze is er deel van.

Ook Politkovskaja is het zwijgen opgelegd. Maar haar woorden leven meer dan ooit.

Meer info:

Online:
-gijzeling Beslan: http://nl.wikipedia.org/wiki/Gijzeling_in_Beslan
-gijzeling Moskou: http://netwerk.kro.nl/index.jsp?p=items&r=deze_week&a=57359
-dood Litvinenko: http://www.vrtnieuws.net/nieuwsnet_master/versie2/nieuws/details/061127Litvinenko/index.shtml
-Politkovskaja in memoriam:  http://www.amnesty.nl/bibliotheek_vervolg/wv_politkovskaja_im

Literatuur:
-Het Tsjetsjeens Labyrint : Anne Nivat
-De tweede Tsjetsjeense oorlog: Anna Politkovskaja
-Gevangene van de Kaukasus : (Amnesty International)

Reportages:
-De dood van Litvinenko: Koppen op Eén, 28 november 2006
-Online reportages Nederlandse tv, zie website Actiegroep Tsjetsjenië


----------------------------------------------------------------------------------

Redevoering op 26 november 2004:

Situatieschets

We bevinden ons in Parijs, in Les Jardins du Trocadero. Vandaag, op 6 november 2004, organiseert Amnesty International France een grote betoging tegen de oorlog in Tsjetsjenië. Een massale mobilisatie, vlak voor de EU-Rusland top van 25  november. Ik ben Anna Politkovskaya, een 43-jarige Russische journaliste die bekend staat om haar werk over mensenrechten en Tsjetsjenië. Tijdens de gijzeling van honderden mensen in een Moskous theater speelde ze een belangrijke rol als bemiddelaar tussen de Russische autoriteiten en de Tsjetsjenen.
Ik spreek in naam van de actievoerders, in de hoop de ogen van velen te kunnen openen. 

Redevoering


Exordium

Doe maar! Kijk maar allemaal de andere kant uit, onverschilligen! De Russische militairen roven, verkrachten en doden in alle straffeloosheid. Beseffen jullie niet dat de Tsjetsjeense strijders ten onder gaan aan verklikking en onderlinge afrekeningen, bende struisvogels? Ze worden verscheurd door de drang tot wraak enerzijds en de strijd voor onafhankelijkheid anderzijds. Ondertussen bombardeert de Russische regering zijn bevolking. Hoe zouden jullie je voelen in een samenleving die langzaam maar zeker ten onder gaat?

Corpus

Narratio

Al sinds halverwege de 19de eeuw hebben de Tsjetsjenen te maken met Russische overheersing. Eerst onder de tsaren, later onder het communisme. Toen de Sovjet-Unie uiteenviel, zagen separatistische rebellen hun kans. Ze begonnen een gewelddadige opstand tegen de Russen. Tsjetsjenië verklaarde zichzelf in oktober 1991 onafhankelijk, met Dzjochar Doedajev als president. Maar de toenmalige Russische president Jeltsin riep de noodtoestand uit in het gebied en stuurde troepen naar de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny. Doedajev zou Tsjetsjenië veranderen in een vrijplaats voor terroristen, volgens Moskou. Er volgden wankele vredesovereenkomsten, maar een reeks aanslagen op flatgebouwen in Rusland maakte daar een einde aan. Er vonden verschillende gewapende Russische invasies plaats, waar de Tsjetsjenen op antwoordden met vliegtuigkapingen, zelfmoordaanslagen en gijzelingsacties, zoals die in een Moskous theater, en die in een school in de Noord-Ossetische stad Beslan.

Gedurende 10 jaar van oorlog voeren in Tsjetsjenië zijn er 200000 burgers gedood, 35000 kinderen gestorven, 40000 kinderen gehandicapt en 6500 kinderen wees geworden.

Propositio

De Russische Federatie misbruikt de steun van het Westen. Onder het mom van terrorismebestrijding begaan ze misdaden tegen de menselijkheid. Dit is de schending van het recht hun land te verlaten of binnen te komen. Het recht op leven, vrijheid en onschendbaarheid. Het recht om niet onderworpen te worden aan foltering of andere onmenselijke behandeling. Dit zijn oorlogsmisdaden. Dit is een genocide! 

Argumentatio

De EU-steun aan de Russische Federatie is terecht zeer groot: sinds ’91 bijna 2,5 miljard euro. Maar hoe kan die financiële hulp de stabiliteit in Rusland bevorderen als de regering de eigen bevolking met raketten bestookt? In plaats van het land op te bouwen, geven ze het geld aan de Russische geheime dienst. Of erger, ze vullen hun eigen zakken. We mogen toch aan deze grote financiële inspanningen enige voorwaarden verbinden als het gaat om de eis de meest elementaire mensenrechten na te leven?

Naïevelingen! Denken jullie echt dat Rusland al hervormend op weg is een vrije, verantwoordelijke, stabiele staat te worden? Tsjetsjenië is geen klein incident dat genegeerd kan worden! Volgens de Russen daarentegen, is de strijd tegen de Tsjetsjeense rebellen een intern Russische zaak die kadert in de algemene strijd tegen het internationaal terrorisme. De Russische generalen verkondigen dat alle Tsjetsjenen terroristen zijn. Een terrorist moet uitgeroeid worden, dus alle Tsjetsjenen moeten uitgeroeid worden.

Geen buitensporig geweld, roept het Westen. Spaar de burgerbevolking! Maar we tonen veel begrip voor de argumenten van Moskou: de bedreiging van het Russische gezag en het gevaar van het internationale terrorisme. Die argumenten worden graag overgenomen; laten we hun rampzalige Russische politiek in de Kaukasus maar negeren.
De aandacht die "de internationale strijd tegen het terrorisme" wegkaapt, zorgt ervoor dat de oorlog in Tsjetsjenië tussen de plooien van de geschiedenis dreigt te vallen.

Uit gesprekken bleek dat de Russische overheid de vele getuigenissen van mensenrechten- en hulporganisaties bestempelt als "ongegrond en onjuist". Het land staat niet toe dat internationale organisaties hun werk doen. Hiermee overtreedt Rusland systematisch de normen die het heeft beloofd te respecteren. Dat is niet alleen een ramp voor de bewoners van Tsjetsjenië, maar ook een ondermijning van deze internationale organisaties! De hulpverleners krijgen niet eens toegang tot radiocommunicatie en ze kunnen de noodzakelijke medicijnen het land niet binnenkrijgen.

De huidige Russische bombardementen raken vooral de bevolking en de resterende infrastructuur. De berichten uit Tsjetsjenië wijzen erop dat de bombardementen ook gericht zijn op dorpscentra, waarbij vooral woningen, scholen en gebedshuizen getroffen zijn. Het gaat niet om toevalstreffers: de bommen worden door laagvliegende jachtvliegtuigen afgegooid, zodat de piloten goed zien waar ze op mikken. Is dat de manier om terroristen te bestrijden? Het valt te verwachten dat de Tsjetsjenen zich weer tegen Moskou zullen verenigen. Zo schept Moskou zijn eigen werkelijkheid: alle Tsjetsjenen zijn terroristen.

Tsjetsjenie is geen bolwerk van moslimfundamentalisten, maar van zwaar gewapende jonge mannen zonder toekomstperspectief, en een in acute armoede gestorte bevolking. Een militante vorm van Islam biedt sommigen van hen nu een doel in het leven.

De huidige acties van Moskou komen neer op het veroordelen van een hele bevolking voor de wandaden en veronderstelde wandaden van een kleine, geradicaliseerde minderheid. De strategische doelen die geraakt worden, zijn vooral van belang voor het dagelijks leven van de burgerbevolking. De echte rebellen worden nauwelijks gehinderd door kapotte bruggen, brandende oliedepots of stijgende voedselprijzen. De honderdduizenden die op de vlucht zijn komen uit de steden en de dorpen in de vlakte, waar voedselschaarste dreigt, de watervoorziening gevaar loopt, telefoonverbindingen zijn afgesloten, de ziekenhuizen worden niet meer bevoorraad.

Het land werd economisch geïsoleerd, en afgeschilderd als een poel van misdaad. Ondertussen werd niet één Tsjetsjeense misdadiger, niet één internationale terrorist gearresteerd, geen wapentransport onderschept.

Peroratio

Tsjetsenië strijdt voor de tweede keer in minder dan een decennium voor zijn onafhankelijkheid, niet om een gebied in beslag te nemen dat hen niet toebehoort, maar om het recht op eigen gebied te leven.

Daadkrachtige politieke beslissingen moeten genomen worden, gericht op de oplossing van de conflicten. Die oplossing ligt niet in Rusland of Tsjetsjenië, maar in Europa en de internationale organisaties. Als Europa en het Westen zich niet bemoeien, herhaalt zich dit bloedbad en zullen we getuige zijn van een nieuwe tragedie.

Tsjetsjeense vaders en moeders willen niets liever dan hun kinderen zorgeloos en gezond te zien opgroeien.

Daarom houden we hier een betoging tegen de stilte en politieke onwil, om onze onvrede te uiten tégen geweld en onderdrukking, vóór dialoog en vredesopbouw.